Różnice między pojęciami z gramatyki, stylistyki i teorii literatury: rodzaje i gatunki literackie, części mowy, budowa zdania, środki wyrazu. Porównania przydatne na lekcjach polskiego, przed egzaminem ósmoklasisty i maturą.
Dramat antyczny trzymał się stałych reguł – jedności akcji (a w późniejszej interpretacji także czasu i miejsca), obecności chóru, rozdzielenia tragedii od komedii i bohatera zmagającego się z fatum – a dramat szekspirowski te reguły łamał: jest wielowątkowy, miesza tragizm z komizmem, rezygnuje z chóru i pokazuje bohatera uwikłanego we własne namiętności.…
Hipoteza to przypuszczenie, które trzeba sprawdzić, a teza to twierdzenie, które autor zamierza udowodnić. W skrócie: hipotezę się weryfikuje (badaniem, eksperymentem, analizą danych) i może ona zostać potwierdzona albo obalona, natomiast tezy się broni, przedstawiając argumenty i dowody. Obie pojawiają się w pracach naukowych, rozprawkach i wypracowaniach, ale pełnią w nich…
Tragedia kończy się nieszczęśliwie (klęska lub śmierć bohatera), komedia ma szczęśliwe zakończenie Tragedia wywołuje katharsis – oczyszczenie przez litość i trwogę; komedia służy rozrywce Bohaterowie tragedii to wybitne jednostki (królowie, herosi), w komedii – zwykli ludzie Patronką tragedii jest muza Melpomene, patronką komedii – Talia…
Głoska to najmniejszy dźwięk mowy, który słyszymy i wymawiamy, a litera to umowny znak graficzny, którym zapisujemy mowę. Głoski należą do języka mówionego, litery – do pisanego. Liczba głosek i liter w słowie często się nie zgadza: w wyrazie „szczur” jest sześć liter, ale tylko cztery głoski. W skrócie Głoskę słyszymy i wymawiamy, literę widzimy i piszemy.…
Chwalenie się to dzielenie się sukcesem w sposób naturalny, z radości i dumy – bez intencji poniżania innych Przechwalanie się to wywyższanie się kosztem innych – przesadne, powtarzające się podkreślanie własnych osiągnięć w celu budowania wyższości Chwalenie się jest zdrowe – buduje pewność siebie i pozwala dzielić radość…
Podmiot liryczny to osoba mówiąca w utworze lirycznym, która wyraża swoje uczucia, myśli i przeżycia, a narrator to osoba opowiadająca historię w utworze epickim, czyli relacjonująca wydarzenia i przedstawiająca bohaterów. Oba pojęcia oznaczają „głos” wewnątrz tekstu i żadnego z nich nie należy utożsamiać z autorem. Wyjaśniamy, jak je odróżnić, jakie mają odmiany i czym…
Zdanie pojedyncze ma jedno orzeczenie, a zdanie złożone – co najmniej dwa, bo składa się z dwóch lub więcej zdań składowych. Długość nie ma znaczenia: „Pies śpi” i rozbudowane zdanie z wieloma określeniami są pojedyncze, dopóki występuje w nich jedno orzeczenie. Zdania złożone dzielą się na współrzędnie i podrzędnie złożone, a współrzędne – na cztery…
Proza różni się od poezji przede wszystkim formą zapisu: proza to mowa ciągła, ułożona w zdania i akapity, a poezja to mowa wiązana, podzielona na wersy, często rytmiczna i rymowana. Nie chodzi więc o temat ani o to, czy tekst jest „piękny”, tylko o to, jak zorganizowano jego język. Poniżej wyjaśniamy, czym jest proza, czym…
W codziennym języku słowo i wyraz znaczą prawie to samo, ale w nauce o języku słowo to ciąg liter od spacji do spacji, a wyraz to jednostka rozpatrywana razem ze znaczeniem i wszystkimi formami odmiany. Tak to rozróżnienie opisuje m.in. prof. Mirosław Bańko w Poradni Językowej PWN. Językoznawcy, żeby uniknąć dwuznaczności, wolą jeszcze precyzyjniejsze terminy: leksem i forma wyrazowa. W skrócie…
