Rękojmia (dla konsumentów od 2023 r. – odpowiedzialność za niezgodność towaru z umową) to obowiązek sprzedawcy wynikający wprost z ustawy, a gwarancja to dobrowolna obietnica, którą zwykle składa producent na warunkach, które sam ustala. Z pierwszej podstawy możesz skorzystać zawsze, nawet jeśli sprzedawca o niej nie wspomina. Z drugiej – tylko wtedy, gdy do produktu dołączono oświadczenie gwarancyjne, i tylko w jego granicach.
W skrócie
- Rękojmia / niezgodność z umową – obowiązuje z mocy prawa, odpowiada sprzedawca, ochrona trwa co do zasady 2 lata od wydania towaru.
- Gwarancja – jest dobrowolna, udziela jej zwykle producent (gwarant), a zakres i czas ochrony określa karta gwarancyjna.
- Od 1 stycznia 2023 r. konsument kupujący towar od firmy reklamuje go na podstawie ustawy o prawach konsumenta, a nie przepisów o rękojmi z Kodeksu cywilnego.
- To Ty wybierasz, z której podstawy korzystasz – skorzystanie z gwarancji nie odbiera praw wobec sprzedawcy.
Czym jest rękojmia?
Rękojmia za wady to ustawowa odpowiedzialność sprzedawcy za to, że sprzedana rzecz ma wadę fizyczną (np. nie działa, ma mniejszą wartość, nie ma właściwości, o których zapewniano) albo prawną (np. należy do osoby trzeciej). Regulują ją przepisy Kodeksu cywilnego (art. 556 i nast.). Sprzedawca odpowiada, jeśli wada zostanie stwierdzona przed upływem dwóch lat od wydania rzeczy, a w przypadku nieruchomości – pięciu lat.
Ważna zmiana weszła w życie 1 stycznia 2023 r. W umowach zawieranych przez konsumentów (a także przez przedsiębiorców na prawach konsumenta – jednoosobowe firmy kupujące rzeczy niezwiązane zawodowo z ich działalnością) rękojmię zastąpiła odpowiedzialność za brak zgodności towaru z umową, uregulowana w ustawie o prawach konsumenta. Potocznie wciąż mówi się o „rękojmi” i w praktyce sens jest podobny: przez dwa lata za wadliwy towar odpowiada sklep. Rękojmia z Kodeksu cywilnego nadal obowiązuje w transakcjach między firmami oraz między osobami prywatnymi.
Czym jest gwarancja?
Gwarancja to dodatkowe, dobrowolne zobowiązanie, które składa gwarant – najczęściej producent, czasem importer albo sam sprzedawca. Wynika z oświadczenia gwarancyjnego (karty gwarancyjnej, dokumentu w pudełku lub na stronie producenta). Nikt nie ma obowiązku udzielać gwarancji, więc to gwarant decyduje, jak długo trwa, co obejmuje, gdzie trzeba zgłosić usterkę i jakie warunki trzeba spełnić (np. przeglądy, rejestracja produktu).
Przepisy wyznaczają jedynie ramy minimalne. Jeżeli w oświadczeniu nie wskazano terminu, gwarancja trwa dwa lata od wydania rzeczy. Gwarant powinien wykonać swoje obowiązki niezwłocznie, nie później niż w ciągu 14 dni od dostarczenia rzeczy, chyba że w karcie gwarancyjnej określono inny termin. Gdy w ramach gwarancji wymieniono rzecz na nową albo dokonano istotnych napraw, termin gwarancji biegnie na nowo.
Rękojmia a gwarancja – najważniejsze różnice
Najprościej zapamiętać, że rękojmia to prawo kupującego, a gwarancja – bonus od producenta. Pierwsza istnieje zawsze, druga tylko wtedy, gdy ktoś jej udzielił. Szczegóły zestawia tabela.
| Cecha | Rękojmia / niezgodność z umową | Gwarancja |
|---|---|---|
| Źródło | Ustawa (Kodeks cywilny, a dla konsumentów ustawa o prawach konsumenta) | Dobrowolne oświadczenie gwaranta |
| Kto odpowiada | Sprzedawca | Gwarant – zwykle producent lub importer |
| Czy zawsze przysługuje | Tak, nie można jej wyłączyć wobec konsumenta | Nie – tylko gdy ją udzielono |
| Czas ochrony | Co do zasady 2 lata od wydania towaru (nieruchomości – 5 lat) | Taki, jaki wskaże gwarant; gdy go nie wskazano – 2 lata |
| Czego można żądać | Naprawy lub wymiany, a w dalszej kolejności obniżenia ceny lub odstąpienia od umowy (zwrotu pieniędzy) | Zwykle naprawy lub wymiany – dokładnie tego, co przewiduje karta gwarancyjna |
| Gdzie zgłosić | U sprzedawcy (w sklepie, przez formularz sklepu internetowego) | W miejscu wskazanym w karcie, np. w serwisie producenta |
| Warunki dodatkowe | Nie wolno ich narzucać konsumentowi ponad przepisy | Mogą być, np. obowiązkowe przeglądy, plomby, rejestracja |
Domniemanie wady – przewaga rękojmi
W reklamacji konsumenckiej obowiązuje domniemanie, że brak zgodności towaru z umową, który ujawnił się w ciągu dwóch lat od wydania towaru, istniał już w chwili jego wydania. To sprzedawca musi udowodnić, że usterka powstała z winy kupującego (np. przez upadek lub zalanie). Przy gwarancji takiego ułatwienia nie ma – liczy się to, co zapisano w warunkach gwarancji.
Rękojmia czy gwarancja – z czego skorzystać?
Obie podstawy działają niezależnie i to kupujący wybiera, z której skorzysta. Wybór gwarancji nie odbiera praw wobec sprzedawcy, ale w praktyce nie da się jednocześnie prowadzić dwóch reklamacji tej samej usterki. Kilka praktycznych wskazówek:
- Reklamacja u sprzedawcy zwykle opłaca się, gdy chcesz zwrotu pieniędzy albo obniżenia ceny – gwarancja rzadko to przewiduje. Sprzedawca ma 14 dni na odpowiedź na reklamację konsumenta; jeśli milczy, uznaje się, że ją przyjął.
- Gwarancja bywa wygodniejsza, gdy producent oferuje odbiór kurierem z domu, szybki serwis albo naprawę „na miejscu” (np. sprzęt AGD).
- Po upływie 2 lat odpowiedzialność sprzedawcy co do zasady wygasa, więc jeśli gwarancja trwa np. 5 lat (co zdarza się przy sprzęcie AGD czy elektronarzędziach), zostaje tylko ona.
- Sklep zamknięty albo zbankrutował? Wtedy gwarancja producenta bywa jedyną realną drogą.
W każdym przypadku warto zachować dowód zakupu – paragon, fakturę, potwierdzenie przelewu albo wyciąg z karty. Sklep nie może odmówić rozpatrzenia reklamacji tylko dlatego, że nie masz oryginalnego opakowania. Tekst ma charakter informacyjny; w sporach pomoc bezpłatnie oferują miejscy i powiatowi rzecznicy konsumentów.
Najczęściej zadawane pytania (FAQ)
Czym się różni rękojmia od gwarancji?
Rękojmia (dla konsumentów – odpowiedzialność za niezgodność towaru z umową) wynika z ustawy i obciąża sprzedawcę przez co do zasady 2 lata. Gwarancja jest dobrowolna, udziela jej zwykle producent, a jej zakres i czas określa karta gwarancyjna.
Czy sklep może odesłać mnie do serwisu producenta?
Może to zaproponować, ale nie może tego wymagać. Jeśli zgłaszasz reklamację z tytułu niezgodności towaru z umową, sprzedawca musi ją przyjąć i rozpatrzyć sam.
Czy brak gwarancji oznacza, że nie mogę reklamować towaru?
Nie. Prawa wobec sprzedawcy przysługują zawsze, niezależnie od tego, czy produkt ma gwarancję. Napis „bez gwarancji” nie wyłącza odpowiedzialności sklepu wobec konsumenta.
Czy rękojmia jeszcze istnieje po 2023 roku?
Tak, ale nie w zakupach konsumenckich od przedsiębiorców. Od 1 stycznia 2023 r. konsument reklamuje towar na podstawie przepisów o niezgodności z umową, a rękojmia z Kodeksu cywilnego dotyczy np. transakcji między firmami albo między osobami prywatnymi.
Ile trwa gwarancja, jeśli karta nie podaje terminu?
Dwa lata od dnia wydania rzeczy kupującemu – tak stanowi Kodeks cywilny, gdy w oświadczeniu gwarancyjnym nie zastrzeżono innego terminu.
