LPG i propan-butan to w praktyce ten sam rodzaj paliwa: LPG (gaz płynny) to skroplona mieszanina węglowodorów, której głównymi składnikami są właśnie propan i butan. Różnice dotyczą proporcji obu gazów, a od nich zależy, jak paliwo zachowuje się w niskiej temperaturze. Dlatego zimą lepiej sprawdza się czysty propan lub mieszanka z przewagą propanu, a do kuchenki w domu wystarczy zwykła butla propan-butan.
W skrócie
- LPG (Liquefied Petroleum Gas) to ogólna nazwa skroplonego gazu, którego głównymi składnikami są propan i butan.
- „Propan-butan” to handlowa nazwa tej samej mieszaniny, np. w butlach do kuchenek i grilli; autogaz na stacjach to również LPG.
- Propan wrze w ok. –42°C, butan w ok. –0,5°C – im więcej propanu, tym lepiej gaz odparowuje na mrozie.
- Gaz płynny jest cięższy od powietrza, dlatego butli nie wolno trzymać w piwnicy.
LPG a propan-butan – czy to to samo?
Tak – nazwy opisują to samo paliwo z różnych perspektyw. LPG to skrót od Liquefied Petroleum Gas, czyli skroplony gaz ropopochodny. Otrzymuje się go m.in. w procesie rafinacji ropy naftowej.Jego głównymi składnikami są propan i butan (n-butan i izobutan) z niewielką domieszką innych węglowodorów.
Określenie „propan-butan” spotkamy najczęściej na butlach do kuchenek, grzejników i palników. „Autogaz” to z kolei LPG przeznaczone do zasilania silników samochodowych. Polskie normy wyróżniają kilka rodzajów gazu płynnego w zależności od proporcji: butan techniczny (z przewagą butanu), mieszaninę propan-butan oraz propan techniczny (z przewagą propanu).
Propan czy propan-butan? Różnice we właściwościach
Najważniejsza różnica dla użytkownika to temperatura wrzenia, czyli punkt, poniżej którego gaz przestaje odparowywać z postaci ciekłej. Propan wrze w temperaturze około –42°C, butan w około –0,5°C. Mieszanina propan-butan ma temperaturę wrzenia pomiędzy tymi wartościami, zależnie od proporcji składników.
W praktyce oznacza to, że butan na mrozie słabo odparowuje. Butla z dużą zawartością butanu pozostawiona zimą na zewnątrz może nie dostarczać gazu, mimo że w środku jest jeszcze paliwo. Dlatego naziemne zbiorniki gazu do ogrzewania domów, stojące na zewnątrz budynku, napełnia się propanem.
W praktyce w obrocie spotyka się więc gaz o różnym składzie: od propanu technicznego, w którym propan stanowi zdecydowaną większość (co najmniej 90%), po butan techniczny z co najmniej 95% butanu. Pośrodku znajduje się mieszanina propan-butan. Na butli lub w dokumentach od dostawcy zawsze sprawdzisz, jaki gaz kupujesz.
Autogaz zimowy i letni
Skład LPG do samochodów zmienia się w zależności od pory roku. Na zimę zwiększa się w nim udział propanu, aby utrzymać odpowiednie ciśnienie w zbiorniku i ułatwić uruchomienie silnika w niskiej temperaturze. Latem udział propanu może być mniejszy, bo butan odparowuje wtedy bez problemu. Wymagania jakościowe dla autogazu określa norma PN-EN 589 oraz przepisy o jakości paliw, uwzględniające sezonowe zmiany mieszanki.
Tabela porównawcza: propan, butan i mieszanina propan-butan
| Cecha | Propan | Mieszanina propan-butan (LPG) | Butan |
|---|---|---|---|
| Temperatura wrzenia | ok. –42°C | między –42°C a –0,5°C, zależnie od składu | ok. –0,5°C |
| Praca na mrozie | Bardzo dobra | Zależna od udziału propanu | Słaba |
| Typowe zastosowania | Zbiorniki do ogrzewania domów, praca w zimie na zewnątrz | Butle do kuchenek, autogaz, grille | Kartusze, zapalniczki, palniki turystyczne |
| Ciężar w stosunku do powietrza | Cięższy | Cięższy | Cięższy |
| Zapach | Gaz handlowy jest nawaniany, aby wyczuć wyciek | ||
Bezpieczeństwo gazu propan-butan
Gaz płynny jest cięższy od powietrza. W razie wycieku nie ulatnia się do góry, lecz gromadzi się przy podłodze i w najniżej położonych miejscach, gdzie może utworzyć wybuchową mieszaninę z powietrzem. Z tego powodu Państwowa Straż Pożarna przypomina, że butli i urządzeń zasilanych gazem płynnym nie wolno umieszczać w piwnicach ani pomieszczeniach z podłogą poniżej poziomu terenu.
- Przechowuj butlę w dobrze wentylowanym miejscu, z dala od źródeł ciepła, otwartego ognia i urządzeń elektrycznych.
- Szczelność połączeń sprawdzaj roztworem wody z mydłem – nigdy płomieniem.
- Kontroluj stan węża i reduktora, a zużyte elementy wymieniaj.
- Podczas korzystania z kuchenki lub grzejnika zapewnij wentylację pomieszczenia.
- Gdy poczujesz gaz: zakręć zawór butli, zgaś źródła ognia, nie włączaj ani nie wyłączaj urządzeń elektrycznych, otwórz okna, opuść pomieszczenie i zadzwoń pod 112.
Instalację gazową w domu i w samochodzie powinien montować i serwisować uprawniony instalator, zgodnie z instrukcją producenta.
Który gaz wybrać?
- Kuchenka lub grzejnik w domu – standardowa butla propan-butan.
- Ogrzewanie domu ze zbiornika na zewnątrz – propan, który odparowuje także podczas mrozów.
- Grill, palnik lub nagrzewnica używane zimą na dworze – butla z propanem lub mieszanką z jego przewagą.
- Samochód – autogaz LPG ze stacji; jego skład dopasowuje się do pory roku.
Najczęściej zadawane pytania (FAQ)
Czy LPG to propan-butan?
Tak. LPG to skroplony gaz ropopochodny, którego głównymi składnikami są propan i butan. „Propan-butan” to handlowa nazwa tej mieszaniny, a autogaz to LPG przeznaczone do silników.
Czy propan jest lepszy od propan-butanu?
Nie jest uniwersalnie lepszy – lepiej sprawdza się w niskich temperaturach, bo odparowuje nawet przy silnym mrozie. W pomieszczeniu do kuchenki zwykła mieszanina propan-butan jest wystarczająca.
Dlaczego butla z gazem nie działa na mrozie?
Butan zawarty w mieszaninie wrze w około –0,5°C, więc w niskiej temperaturze słabo odparowuje. Rozwiązaniem jest używanie butli z propanem lub przechowywanie butli w miejscu, gdzie nie jest wychłodzona – ale nigdy w piwnicy.
Dlaczego butli z gazem nie można trzymać w piwnicy?
Propan-butan jest cięższy od powietrza. Ulatniający się gaz gromadzi się przy podłodze i w najniższych pomieszczeniach, gdzie może utworzyć mieszaninę wybuchową.
Co robić, gdy czuć gaz z butli?
Zakręć zawór, zgaś ogień, nie używaj włączników ani urządzeń elektrycznych, przewietrz pomieszczenie i wyjdź z niego. Następnie zadzwoń pod numer alarmowy 112.
